Ο Βούδας είπε: " Ω μπικσού, υπάρχουν δύο είδη ασθένειας. Ποια είναι αυτά τα δύο; Φυσική ασθένεια και νοητική ασθένεια. Υπάρχουν άνθρωποι που απολαμβάνουν καλή υγεία για ένα ή δύο χρόνια.... ακόμα και για εκατό ή και περισσότερα χρόνια. Αλλά, ω μπικσού, σπάνιοι είναι στον κόσμο εκείνοι που μένουν απαλλαγμένοι από νοητική ασθένεια έστω και για μιά στιγμή, εκτός μόνον από κείνους που είναι απαλλαγμένοι από τους νοητικούς ρύπους".
Η διδασκαλία του Βούδα, ειδικότερα η μέθοδος "διαλογισμού" του, στοχεύει στη δημιουργία μιας κατάστασης τέλειας νοητικής υγείας, ισορροπίας και αταραξίας. Είναι δυσάρεστο το γεγονός ότι σχεδόν κανένα άλλο τμήμα της διδασκαλίας του Βούδα δεν έχει καταστεί σε τέτοιο βαθμό αντικείμενο παρανόησης, όσο ο "διαλογισμός", τόσο από τους βουδιστές, όσο και από τους μη βουδιστές. Από τη στιγμή που αναφέρεται η λέξη "διαλογισμός", αμέσως σκέφτεται κανείς μια διαφυγή από τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής παίρνοντας μια συγκεκριμένη στάση, σαν ένα άγαλμα σε κάποια σπηλιά, ή σε κελί μοναστηριού, ή σε κάποιο μέρος αποκομμένο από την κοινωνία, ονειροπολεί, ή βυθίζεται σε κάποιο είδος μυστικιστικού ή μυστηριώδους συλλογισμού ή έκστασης. Ο αληθινός βουδιστικός "διαλογισμός" δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ένα τέτοιο είδος φυγής. Η διδασκαλία του Βούδα στο θέμα αυτό έχει κατανοηθεί τόσο πολύ λίγο ή τόσο λαθεμένα, ώστε τον τελευταίο καιρό η μέθοδος "διαλογισμού" υποβαθμίστηκε και εκφυλίστηκε σ' ένα είδος τυπικού ή τελετουργίας που είναι σχεδόν μηχανιστική στη ρουτίνα της.
....
Η λέξη "διαλογισμός" είναι ένα πολύ φτωχό υποκατάστατο του αρχικού όρου μπχαβάνα, που σημαίνει "καλλιέργεια", ή "ανάπτυξη", δηλαδή νοητική καλλιέργεια ή νοητική ανάπτυξη. Κυριολεκτικά μιλώντας η βουδιστική μπχαβάνα είναι νοητική καλλιέργεια με το πλήρες νόημα του όρου. Στοχεύει στην κάθαρση του νου από τους ρύπους και τις ταραχές, όπως είναι τα πάθη, το μίσος, η κακοβουλία, η νωθρότητα, οι ανησυχίες, η ταραχή και οι αμφιβολίες, και στην καλλιέργεια ιδιοτήτων τέτοιων όπως είναι η συγκέντρωση, η επίγνωση, η νοημοσύνη, η θέληση, η ενεργητικότητα, η αναλυτική ικανότητα, η εμπιστοσύνη, η χαρά και η αταραξία, που οδηγούν τελικά στην επίτευξη της ύψιστης σοφίας, η οποία βλέπει την φύση των πραγμάτων όπως είναι και αντιλαμβάνεται την Έσχατη αλήθεια, το Νιρβάνα.
.... Αυτός είναι ουσιαστικά ο βουδιστικός "διαλογισμός" (βιπασάνα), η βουδιστική νοητική καλλιέργεια. Είναι μια αναλυτική μέθοδος που βασίζεται στη στοχαστικότητα, στην επίγνωση, στην επαγρύπνιση και στην παρατήρηση.
Απόσπασμα από το βιβλίο "ΤΙ ΔΙΔΑΞΕ Ο ΒΟΥΔΑΣ" ΒΑΛΠΟΛΑ ΣΡΙ ΡΑΧΟΥΛΑ, εκδόσεις Κέδρος.
